Math Labs
Định lýĐã chứng minh

Định lý Stokes

Phát biểu

Với một đa tạp có biên nn-chiều compact định hướng MM và một dạng vi phân (n−1)(n-1)-chiều trơn ω\omega trên MM, ∫Mdω=∫∂Mω\int_M d\omega = \int_{\partial M} \omega.

Vì sao đúng?

Đẳng thức duy nhất này hợp nhất định lý cơ bản của giải tích, định lý Green, định lý phân kỳ (divergence), và định lý Stokes cổ điển trong giải tích vectơ thành một phát biểu duy nhất về dạng vi phân, và là động cơ giải tích đằng sau đối đồng điều de Rham.

Phác thảo chứng minh

Bước 1 (trường hợp cục bộ, nửa không gian). Trước hết giả sử M=Hn={xn≥0}M = \mathbb{H}^n = \{x_n \ge 0\} và ω\omega có giá compact trong một bản đồ duy nhất. Viết ω=∑ifi dx1∧⋯dxi^⋯∧dxn\omega = \sum_i f_i\, dx_1\wedge\cdots\widehat{dx_i}\cdots\wedge dx_n. Khi đó dω=∑i(−1)i−1∂fi∂xidx1∧⋯∧dxnd\omega = \sum_i (-1)^{i-1}\frac{\partial f_i}{\partial x_i}dx_1\wedge\cdots\wedge dx_n, và ∫Hndω=∑i(−1)i−1∫∂fi∂xi dx1⋯dxn\int_{\mathbb{H}^n} d\omega = \sum_i (-1)^{i-1}\int \frac{\partial f_i}{\partial x_i}\,dx_1\cdots dx_n.

Với i<ni < n, lấy tích phân ∂fi/∂xi\partial f_i/\partial x_i theo xi∈Rx_i \in \mathbb{R} trước và dùng giá compact cho 00 theo Định lý cơ bản giải tích thông thường (fi→0f_i \to 0 tại xi=±∞x_i=\pm\infty). Với i=ni=n, lấy tích phân theo xn∈[0,∞)x_n \in [0,\infty) cho ∫∂fn∂xndxn=[fn]0∞=−fn(x1,…,xn−1,0)\int \frac{\partial f_n}{\partial x_n}dx_n = [f_n]_0^\infty = -f_n(x_1,\dots,x_{n-1},0) (lại dùng giá compact tại xn=∞x_n=\infty), nên chỉ số hạng i=ni=n tồn tại: ∫Hndω=(−1)n−1∫Rn−1(−fn(x1,…,xn−1,0))dx1⋯dxn−1\int_{\mathbb{H}^n}d\omega = (-1)^{n-1}\int_{\mathbb{R}^{n-1}} \left(-f_n(x_1,\dots,x_{n-1},0)\right)dx_1\cdots dx_{n-1}.

Trên biên ∂Hn={xn=0}\partial\mathbb{H}^n = \{x_n=0\} (định hướng sao cho pháp tuyến ngoài −∂n-\partial_n đứng cuối, cho dấu định hướng (−1)n(-1)^n), hạn chế của ω\omega là ω∣∂=fn dx1∧⋯∧dxn−1\omega|_{\partial} = f_n\, dx_1\wedge\cdots\wedge dx_{n-1} (mọi số hạng khác hạn chế về 00 vì chứa dxndx_n hoặc triệt tiêu trên lát cắt). Kiểm tra dấu trực tiếp theo quy ước định hướng biên chuẩn cho ∫∂Hnω=(−1)n∫fn dx1⋯dxn−1\int_{\partial \mathbb{H}^n}\omega = (-1)^n \int f_n\,dx_1\cdots dx_{n-1}, khớp chính xác công thức trên. Vậy ∫Hndω=∫∂Hnω\int_{\mathbb{H}^n}d\omega = \int_{\partial\mathbb{H}^n}\omega trong mô hình cục bộ này.

Bước 2 (phân hoạch đơn vị, toàn cục hóa). Với MM tổng quát và ω\omega tổng quát, phủ MM bởi hữu hạn bản đồ {(Uα,φα)}\{(U_\alpha,\varphi_\alpha)\} (dùng tính compact) và chọn phân hoạch đơn vị trơn {ρα}\{\rho_\alpha\} phụ thuộc phủ này, tức ∑αρα=1\sum_\alpha \rho_\alpha = 1 với supp⁡ρα⊂Uα\operatorname{supp}\rho_\alpha \subset U_\alpha. Viết ω=∑αραω\omega = \sum_\alpha \rho_\alpha\omega; mỗi ραω\rho_\alpha\omega có giá compact trong một bản đồ duy nhất, mà bản đồ này hoặc hoàn toàn nằm trong phần trong (khi đó ∫∂ραω=0\int_{\partial}\rho_\alpha\omega = 0 tầm thường và ∫Md(ραω)=0\int_M d(\rho_\alpha\omega)=0 theo Bước 1 áp dụng cho Rn\mathbb{R}^n không biên) hoặc gặp ∂M\partial M (Bước 1 áp dụng trực tiếp sau khi chuyển qua φα\varphi_\alpha, giữ nguyên cả dd lẫn định hướng).

Vì dd tuyến tính, dω=∑αd(ραω)d\omega = \sum_\alpha d(\rho_\alpha\omega) (dùng ∑αdρα=d(∑αρα)=d(1)=0\sum_\alpha d\rho_\alpha = d(\sum_\alpha \rho_\alpha) = d(1) = 0 để xử lý đúng các số hạng chéo dρα∧ωd\rho_\alpha \wedge \omega khi cộng lại). Lấy tích phân và cộng các đẳng thức cục bộ từ Bước 1 trên mọi α\alpha: ∫Mdω=∑α∫Md(ραω)=∑α∫∂Mραω=∫∂Mω\int_M d\omega = \sum_\alpha \int_M d(\rho_\alpha\omega) = \sum_\alpha \int_{\partial M} \rho_\alpha\omega = \int_{\partial M}\omega, chính xác là ∫Mdω=∫∂Mω\int_M d\omega = \int_{\partial M} \omega.

Chủ đề chứa định lý này

Chứng minh từng bước

Chưa có chứng minh từng bước cho định lý này.

Tài liệu tham khảo

  1. John M. Lee (2012). Introduction to Smooth Manifolds
  2. Victor Guillemin, Alan Pollack (1974). Differential Topology
  3. F. Bullo, R. M. Murray (1999). Riemannian Manifolds in Robot Motion Planning and Control