Math Labs
Định lýĐã chứng minh

Tỉ số độ dài và diện tích qua phép vị tự

Phát biểu

Qua phép vị tự V(I,k)V_{(I, k)} tâm II tỉ số k≠0k \neq 0, với hai điểm bất kỳ A,BA, B có ảnh A′=V(I,k)(A)A' = V_{(I,k)}(A) và B′=V(I,k)(B)B' = V_{(I,k)}(B), ta có B′A′→=k BA→\overrightarrow{B'A'} = k\,\overrightarrow{BA} và do đó A′B′=∣k∣⋅ABA'B' = |k|\cdot AB. Hệ quả là diện tích của mọi tam giác ABCABC thay đổi theo bình phương tỉ số: [A′B′C′]=k2⋅[ABC][A'B'C'] = k^2 \cdot [ABC].

Vì sao đúng?

Vì mọi điểm đều được đẩy ra xa (hoặc kéo lại gần) tâm II theo cùng hệ số kk, tam giác tạo bởi II và hai điểm bất kỳ A,BA, B được phóng đều ở cả hai cạnh bên, nên theo định lý Thales cạnh thứ ba A′B′A'B' luôn song song với ABAB và nhân độ dài với ∣k∣|k|. Diện tích là đại lượng hai chiều (đáy nhân chiều cao), và vì cả đáy lẫn chiều cao đều nhân với ∣k∣|k| nên tích của chúng nhân với ∣k∣⋅∣k∣=k2|k| \cdot |k| = k^2.

Phác thảo chứng minh

Theo định nghĩa phép vị tự, IA′→=k IA→\overrightarrow{IA'} = k\,\overrightarrow{IA} và IB′→=k IB→\overrightarrow{IB'} = k\,\overrightarrow{IB}. Trừ phương trình vectơ thứ hai khỏi phương trình thứ nhất ta được IA′→−IB′→=k(IA→−IB→)\overrightarrow{IA'} - \overrightarrow{IB'} = k(\overrightarrow{IA} - \overrightarrow{IB}).

Áp dụng quy tắc hiệu hai vectơ IA→−IB→=BA→\overrightarrow{IA} - \overrightarrow{IB} = \overrightarrow{BA} cho cả hai vế, ta thu được B′A′→=k BA→\overrightarrow{B'A'} = k\,\overrightarrow{BA}. Lấy độ dài hai vế lập tức cho A′B′=∣B′A′→∣=∣k∣⋅∣BA→∣=∣k∣⋅ABA'B' = |\overrightarrow{B'A'}| = |k| \cdot |\overrightarrow{BA}| = |k| \cdot AB.

Bây giờ xét tam giác bất kỳ ABCABC. Đường cao hh hạ từ CC xuống đường thẳng ABAB là khoảng cách giữa CC và hình chiếu vuông góc HH của nó trên ABAB. Vì phép vị tự bảo toàn tính song song và góc nên nó bảo toàn tính vuông góc, do đó H′=V(I,k)(H)H' = V_{(I,k)}(H) là chân đường cao của A′B′C′A'B'C'. Như vậy cả cạnh đáy A′B′=∣k∣⋅ABA'B' = |k|\cdot AB lẫn đường cao C′H′=∣k∣⋅CHC'H' = |k|\cdot CH đều nhân với ∣k∣|k|, suy ra [A′B′C′]=12A′B′⋅C′H′=∣k∣2⋅12AB⋅CH=k2⋅[ABC][A'B'C'] = \tfrac{1}{2} A'B' \cdot C'H' = |k|^2 \cdot \tfrac{1}{2} AB \cdot CH = k^2 \cdot [ABC].

Chủ đề chứa định lý này

Chứng minh từng bước

Chưa có chứng minh từng bước cho định lý này.

Tài liệu tham khảo

  1. H. S. M. Coxeter (1969). Introduction to Geometry
  2. Wikipedia contributors (2026). Geometric transformation — Wikipedia