Với phương trình nhiệt ut=αuxx trên 0<x<L cùng điều kiện biên u(0,t)=u(L,t)=0 và điều kiện đầu u(x,0)=f(x) với f liên tục từng khúc, chuỗi u(x,t)=n=1∑∞bnsin(Lnπx)e−α(nπ/L)2t với hệ số bn=L2∫0Lf(x)sin(Lnπx)dx hội tụ (khi t>0) tới một nghiệm thỏa mãn cả ba điều kiện.
Vì sao đúng?
Các hàm sin với tần số đặc biệt này chính là những hình dạng giữ nhiệt độ bằng không ở hai đầu trong khi suy giảm độc lập theo thời gian; vì mọi biên dạng ban đầu hợp lý đều viết được thành tổng các sóng sin như vậy (chuỗi Fourier sin), cùng một phép phân tích đó lập tức cho nghiệm ở mọi thời điểm sau.
Phác thảo chứng minh
Tìm nghiệm dạng tách biến u(x,t)=X(x)T(t). Thay vào ut=αuxx ta được X(x)T′(t)=αX′′(x)T(t), chia hai vế cho αX(x)T(t) để tách biến: αT(t)T′(t)=X(x)X′′(x)=−λ, trong đó λ phải là hằng số vì vế trái chỉ phụ thuộc t còn vế phải chỉ phụ thuộc x.
Điều kiện biên u(0,t)=u(L,t)=0 buộc X(0)=X(L)=0. Bài toán giá trị riêng X′′+λX=0 với điều kiện biên này chỉ có nghiệm không tầm thường khi λn=(nπ/L)2, n=1,2,3,…, với hàm riêng sin(Lnπx); mọi giá trị λ khác đều buộc X≡0. Giải T′(t)=−αλnT(t) ta được Tn(t)=e−α(nπ/L)2t.
Mỗi tích un(x,t)=sin(Lnπx)e−α(nπ/L)2t đều thỏa phương trình và điều kiện biên. Theo tính tuyến tính, tổng hữu hạn hoặc (với điều kiện hội tụ nhẹ) tổng vô hạn u(x,t)=n=1∑∞bnsin(Lnπx)e−α(nπ/L)2t cũng thỏa. Cho t=0 và dùng hệ thức trực giao ∫0Lsin(Lnπx)sin(Lmπx)dx=0 với n=m (và =L/2 khi n=m) để chiếu f(x) lên từng mode, ta thu được đúng hệ số bn=L2∫0Lf(x)sin(Lnπx)dx, do đó điều kiện đầu u(x,0)=f(x) được khớp theo từng số hạng.