Math Labs

Tổ hợp và Toán rời rạc

Lý thuyết Ramsey

Chỉ ra rằng sự hỗn loạn hoàn toàn là không thể: mọi cấu trúc đủ lớn đều phải chứa một mẫu hình có trật tự.

Trực giácBữa tiệc 6 người: người lạ và bạn chung

Mời 66 người bất kỳ tới một bữa tiệc. Giữa mỗi cặp hai người, hoặc họ đã quen nhau (vẽ cạnh đỏ) hoặc hoàn toàn xa lạ (vẽ cạnh xanh). Bất kể 1515 mối quan hệ đó sắp xếp thế nào, luôn luôn tồn tại hoặc 33 người đôi một quen nhau (tam giác đỏ K3K_3) hoặc 33 người đôi một xa lạ (tam giác xanh K3K_3). Với 55 người thì có thể tránh được cả hai, nên R(3,3)=6R(3,3) = 6 là ngưỡng chính xác buộc trật tự xuất hiện từ hỗn độn.

Đồ thị đầy đủ $K_6$ chưa tô màu: sáu đỉnh trên đường tròn nối nhau bởi đủ mười lăm cạnh.
Đồ thị đầy đủ K6K_6 trên 66 đỉnh, vẽ trước khi tô cạnh: mỗi đỉnh có 55 cạnh kề. Tô các cạnh đỏ hoặc xanh — theo nguyên lý Dirichlet ít nhất 33 cạnh tại mọi đỉnh cùng màu, và truy theo K3K_3 đơn sắc bị ép là lập luận trong bài.

Đại họcSố Ramsey và hệ thức truy hồi Erdős–Szekeres

Định nghĩa: Số Ramsey hai màu R(s, t)

Với các số nguyên s,t≥2s, t \ge 2, số Ramsey R(s,t)R(s, t) là số nguyên nhỏ nhất NN sao cho mọi cách tô màu đỏ–xanh các cạnh của đồ thị đầy đủ KNK_N đều chứa hoặc một đồ thị con đầy đủ màu đỏ KsK_s hoặc một đồ thị con đầy đủ màu xanh KtK_t.

R(s,t)≤R(s−1,t)+R(s,t−1)≤(s+t−2s−1)R(s, t) \le R(s - 1, t) + R(s, t - 1) \le \binom{s + t - 2}{s - 1}
2k/2<R(k,k)≤(2k−2k−1)<4k−12^{k/2} < R(k, k) \le \binom{2k - 2}{k - 1} < 4^{k - 1}
Các số Ramsey hai màu R(s, t) nhỏ đã biết chính xác
Cặp (s,t)(s, t)Giá trị chính xác hoặc khoảng tốt nhấtCột mốc
R(3,3)R(3, 3)66Putnam 1953
R(3,4)R(3, 4)99Greenwood–Gleason 1955
R(4,4)R(4, 4)1818Greenwood–Gleason 1955
R(5,5)R(5, 5)43≤R(5,5)≤4643 \le R(5, 5) \le 46Còn mở (Angeltveit–McKay 2024)

Đại họcCác định lý cốt lõi và chứng minh

Số Ramsey R(3,3)R(3, 3) bằng 66: mọi cách tô 22 màu các cạnh của K6K_6 đều chứa một K3K_3 đơn sắc, trong khi K5K_5 có một cách tô không chứa K3K_3 đơn sắc nào.

Vì sao đúng?

Một đỉnh bất kỳ trong K6K_6 có 55 đỉnh kề; chia chúng vào 22 màu thì có ít nhất 33 đỉnh cùng lớp, và dù giữa 33 đỉnh đó có cạnh màu ấy hay không thì một tam giác đơn sắc đều xuất hiện.

Chứng minh

**Bước 1 (chặn trên R(3,3)≤6R(3,3) \le 6).** Chọn một đỉnh vv bất kỳ của K6K_6. Có 55 cạnh nối từ v được tô đỏ hoặc xanh. Theo nguyên lý Dirichlet (⌈5/2⌉=3\lceil 5/2 \rceil = 3), có ít nhất 33 cạnh cùng màu — giả sử vu1,vu2,vu3vu_1, vu_2, vu_3 đều màu đỏ.

**Bước 2 (chia trường hợp trên {u1,u2,u3}\{u_1, u_2, u_3\}).** Xét 33 cạnh nối giữa {u1,u2,u3}\{u_1, u_2, u_3\}. Nếu có một cạnh nào đó — chẳng hạn u1u2u_1u_2 — màu đỏ, thì {v,u1,u2}\{v, u_1, u_2\} tạo thành một K3K_3 đỏ. Ngược lại, cả 33 cạnh u1u2,u2u3,u3u1u_1u_2, u_2u_3, u_3u_1 đều màu xanh, nên chính {u1,u2,u3}\{u_1, u_2, u_3\} là một K3K_3 xanh.

**Bước 3 (chặn dưới R(3,3)>5R(3,3) > 5).** Đánh số các đỉnh của K5K_5 bởi Z/5Z\mathbb{Z}/5\mathbb{Z}. Tô cạnh ijij màu đỏ nếu i−j≡±1(mod5)i - j \equiv \pm 1 \pmod 5 và màu xanh nếu i−j≡±2(mod5)i - j \equiv \pm 2 \pmod 5. Cả hai lớp màu đều tạo thành chu trình 55 đỉnh không tam giác, chứng tỏ R(3,3)>5R(3,3) > 5 và do đó R(3,3)=6R(3,3) = 6.

Với mọi số nguyên s,t≥2s, t \ge 2, số Ramsey R(s,t)R(s, t) là hữu hạn và thỏa R(s,t)≤R(s−1,t)+R(s,t−1)R(s, t) \le R(s - 1, t) + R(s, t - 1). Hệ quả là R(s,t)≤(s+t−2s−1)R(s, t) \le \binom{s + t - 2}{s - 1}.

Vì sao đúng?

Cố định một đỉnh vv: hoặc tập kề đỏ của nó đủ lớn để buộc có Ks−1K_{s-1} đỏ hay KtK_t xanh, hoặc tập kề xanh của nó đủ lớn để buộc có KsK_s đỏ hay Kt−1K_{t-1} xanh.

Chứng minh

**Bước 1 (tách lân cận của vv theo Dirichlet).** Đặt N=R(s−1,t)+R(s,t−1)N = R(s - 1, t) + R(s, t - 1) và cố định một đỉnh v∈V(KN)v \in V(K_N). Phân hoạch N−1N - 1 đỉnh còn lại thành VRV_R (cạnh đỏ tới vv) và VBV_B (cạnh xanh tới vv). Vì ∣VR∣+∣VB∣=R(s−1,t)+R(s,t−1)−1|V_R| + |V_B| = R(s - 1, t) + R(s, t - 1) - 1, ta buộc phải có ∣VR∣≥R(s−1,t)|V_R| \ge R(s - 1, t) hoặc ∣VB∣≥R(s,t−1)|V_B| \ge R(s, t - 1).

Bước 2 (kết luận quy nạp). Nếu ∣VR∣≥R(s−1,t)|V_R| \ge R(s - 1, t), đồ thị con trên VRV_R chứa một KtK_t xanh hoặc một Ks−1K_{s-1} đỏ ghép với vv thành KsK_s đỏ. Tương tự cho VBV_B.

Bước 3 (chặn nhị thức bằng quy nạp). Cơ sở R(2,t)=tR(2, t) = t và R(s,2)=sR(s, 2) = s khớp với (t1)\binom{t}{1} và (ss−1)\binom{s}{s-1}. Với s,t≥3s, t \ge 3, hằng đẳng thức Pascal cho R(s,t)≤(s+t−3s−2)+(s+t−3s−1)=(s+t−2s−1)R(s, t) \le \binom{s + t - 3}{s - 2} + \binom{s + t - 3}{s - 1} = \binom{s + t - 2}{s - 1}.

Nâng caoỨng dụng và Ví dụ minh họa

Lý thuyết Ramsey làm nền tảng cho thiết kế mạng truyền thông, khoa học máy tính lý thuyết (chặn dưới qua bổ đề Dickson và định lý cây Kruskal), cùng tổ hợp cộng tính (định lý Schur và định lý van der Waerden về cấp số cộng đơn sắc).

Ví dụ: Chứng minh R(3, 4) = 9 nhờ tính chẵn lẻ của bậc

Hệ thức Erdős–Szekeres cho R(3,4)≤R(2,4)+R(3,3)=4+6=10R(3, 4) \le R(2, 4) + R(3, 3) = 4 + 6 = 10. Hãy làm chặt thành R(3,4)≤9R(3, 4) \le 9 bằng cách xét tính chẵn lẻ của bậc đỏ trong K9K_9.

Lời giải

Trong mọi cách tô của K9K_9, nếu có đỉnh vv với bậc đỏ dR(v)≥4d_R(v) \ge 4, thì 44 đỉnh kề đỏ của nó hoặc có cạnh đỏ (tạo với vv thành K3K_3 đỏ) hoặc toàn cạnh xanh (tạo thành K4K_4 xanh). Nếu có đỉnh với dR(v)≤2d_R(v) \le 2, bậc xanh của nó dB(v)=8−dR(v)≥6=R(3,3)d_B(v) = 8 - d_R(v) \ge 6 = R(3, 3), nên lân cận xanh của nó chứa một K3K_3 đỏ hoặc xanh.

Trường hợp duy nhất còn lại là dR(v)=3d_R(v) = 3 với mọi đỉnh. Nhưng tổng bậc ∑vdR(v)\sum_v d_R(v) phải chẵn, trong khi 9×3=279 \times 3 = 27 lẻ — vô lý! Vậy R(3,4)≤9R(3, 4) \le 9, và một cấu trúc tường minh cho R(3,4)=9R(3, 4) = 9.

Ví dụ: Số Ramsey ba màu R(3, 3, 3) = 17

Chứng minh rằng nếu các cạnh của K17K_{17} được tô bằng 33 màu, thì buộc phải có một tam giác K3K_3 đơn sắc.

Lời giải

Chọn một đỉnh vv. Có 1616 cạnh kề với v được chia vào 33 lớp, nên có ít nhất một lớp chứa ≥⌈16/3⌉=6\ge \lceil 16/3 \rceil = 6 cạnh. Giả sử vv có 66 cạnh lục nối tới tập UU.

Nếu trong UU có cạnh lục, nó ghép với vv thành K3K_3 lục. Ngược lại, các cạnh trong UU chỉ dùng những màu còn lại trên ∣U∣=6=R(3,3)|U| = 6 = R(3, 3) đỉnh, buộc phải có K3K_3 đơn sắc.

Giá trị chính xác của số Ramsey R(3,3)R(3, 3) là bao nhiêu?

Bất đẳng thức R(s,t)≤R(s−1,t)+R(s,t−1)R(s, t) \le R(s-1,t) + R(s,t-1) cho chặn trên bằng bao nhiêu đối với R(4,4)R(4, 4), dùng R(3,4)=9R(3,4) = 9?

Với số nguyên k≥2k \ge 2 bất kỳ, giá trị chính xác của R(2,k)R(2, k) là gì?

Đột phá năm 2023 của Campos, Griffiths, Morris và Sahasrabudhe đã chứng minh kết quả nào cho R(k,k)R(k, k)?

Tài liệu tham khảo

  1. Marcelo Campos, Simon Griffiths, Robert Morris, Julian Sahasrabudhe (2023). An exponential improvement for diagonal Ramsey · arXiv:2303.09521
  2. Sam Mattheus, Jacques Verstraëte (2024). The asymptotics of r(4,t) · DOI:10.4007/annals.2024.199.2.8
  3. Ronald L. Graham, Bruce L. Rothschild, Joel H. Spencer (1990). Ramsey Theory (2nd ed.)