Math Labs
Định lýĐã chứng minh

Tổng $n$ số hạng đầu của cấp số cộng

Phát biểu

Với cấp số cộng có số hạng đầu u1u_1, công sai dd, và số hạng thứ nn là unu_n, tổng của nn số hạng đầu là Sn=n(u1+un)2=nu1+n(n−1)2dS_n = \dfrac{n(u_1+u_n)}{2} = n u_1 + \dfrac{n(n-1)}{2}d.

Vì sao đúng?

Ghép số hạng đầu với số hạng cuối, số hạng thứ hai với số hạng áp cuối, v.v., luôn cho cùng một tổng cặp u1+unu_1+u_n, vì tiến một bước từ đầu tốn đúng dd còn lùi một bước từ cuối lại được thêm đúng dd — hai thay đổi này triệt tiêu nhau. Đây chính là mẹo mà cậu bé Gauss được kể lại đã dùng để cộng 1+2+⋯+1001+2+\cdots+100 trong vài giây.

Phác thảo chứng minh

Viết tổng theo thứ tự thuận rồi theo thứ tự ngược, số hạng nọ dưới số hạng kia: Sn=un+un−1+⋯+u1S_n = u_n + u_{n-1} + \cdots + u_1 chính là cùng một tổng, chỉ liệt kê theo thứ tự ngược lại, nên việc viết nó ngay dưới tổng thuận Sn=u1+u2+⋯+unS_n=u_1+u_2+\cdots+u_n rồi cộng hai đẳng thức theo từng cột là hợp lệ.

Xét cột thứ kk của phép cộng đó: đó là uk+un+1−ku_k+u_{n+1-k}. Vì uk=u1+(k−1)du_k=u_1+(k-1)d và un+1−k=u1+(n−k)du_{n+1-k}=u_1+(n-k)d, cộng chúng lại cho uk+un+1−k=2u1+(n−1)d=u1+unu_k+u_{n+1-k}=2u_1+(n-1)d=u_1+u_n. Vậy cả nn cột đều cho ra đúng cùng một giá trị u1+unu_1+u_n, bất kể kk — đây chính là sự triệt tiêu đã nói ở trên.

Cộng cả nn cột lại, ta được 2Sn=n(u1+un)2S_n = n(u_1+u_n), vì vế trái là Sn+SnS_n+S_n còn vế phải là nn lần hằng số u1+unu_1+u_n.

Chia cả hai vế cho 22 ta được Sn=n(u1+un)2S_n=\dfrac{n(u_1+u_n)}{2}. Thay un=u1+(n−1)du_n=u_1+(n-1)d vào biểu thức này và khai triển, ta được dạng thứ hai Sn=nu1+n(n−1)2dS_n=nu_1+\dfrac{n(n-1)}{2}d, hữu ích khi chưa biết unu_n. Lập luận này không hề chia cho một đại lượng có thể bằng 00, và không giả sử nn chẵn (việc ghép cặp chỉ là phép cộng đại số theo cột, không phải ghép cặp vật lý các phần tử), nên nó đúng với mọi n≥1n\geq 1.

Chủ đề chứa định lý này

Chứng minh từng bước

Chưa có chứng minh từng bước cho định lý này.

Tài liệu tham khảo

  1. Khan Academy (2023). Arithmetic sequences
  2. Jay Abramson et al. (OpenStax) (2021). Algebra and Trigonometry