Wolfgang Haken
1928–2022, Berlin, Đức, Champaign, Illinois, Hoa Kỳ
Nhà toán học Đức-Mỹ cùng Kenneth Appel chứng minh định lý bốn màu (1976) và đặt nền móng lý thuyết đa tạp Haken trong tô pô chiều thấp.
Wolfgang Haken sinh tại Berlin; cha ông là nhà vật lý từng học với Max Planck. Bị bắt vào đơn vị phòng không năm 15 tuổi trong Thế chiến II, sau đó ông làm nông trước khi trở lại học toán và vật lý tại Đại học Kiel, nhận bằng tiến sĩ năm 1953 dưới sự hướng dẫn của Karl-Heinrich Weise. Ông làm kỹ sư điện tại Siemens ở Munich suốt một thập kỷ, nghiên cứu tô pô học vào thời gian rảnh.
Năm 1961 Haken công bố thuật toán giải bài toán gỡ nút — xác định xem một sơ đồ nút có phải nút tầm thường hay không — xây dựng lý thuyết mặt chuẩn tắc trong đa tạp 3 chiều, đem lại cho ông danh tiếng quốc tế. Ông đưa ra khái niệm nay gọi là đa tạp Haken, lớp đa tạp 3 chiều chứa một mặt không nén được, và chỉ ra rằng các đa tạp này có thể được cắt thành các mảnh đơn giản theo một phân cấp hữu hạn các mặt; công trình này là nền tảng của tô pô đa tạp 3 chiều thuật toán và gợi mở giả thuyết Haken ảo sau này, được Ian Agol chứng minh.
Được mời tới Đại học Illinois tại Urbana-Champaign năm 1962, Haken ở lại giảng dạy lâu dài và cùng Kenneth Appel dành nhiều năm đưa giả thuyết bốn màu về 1.936 cấu hình không thể tránh khỏi, được máy tính kiểm tra năm 1976 — hai ông cùng nhận giải Fulkerson năm 1979. Ông nhập quốc tịch Mỹ năm 1976, nghỉ hưu tại Illinois năm 1998, và mất tại Champaign năm 2022.
Nơi làm việc: Siemens, Munich, Đại học Illinois tại Urbana–Champaign
Đức, Hoa Kỳ