Euclid xứ Alexandria
Tên theo chữ viết gốc: Εὐκλείδης
Nhà toán học Hy Lạp hoạt động ở Alexandria khoảng năm 300 TCN, tác giả bộ Elements (Cơ sở) sắp xếp hình học và số học thành một chuỗi định nghĩa, tiên đề và chứng minh, định hình toán học suốt hơn hai nghìn năm.
Gần như không có gì chắc chắn về cuộc đời Euclid. Không có ghi chép cùng thời nào còn lại, và những giai thoại tiểu sử được lặp lại từ thời cổ đại — rằng ông học ở Athens, rằng ông nói với vua Ptolemy I không có con đường hoàng gia nào đến với hình học — đều đến từ những tác giả sống sau ông nhiều thế kỷ, chủ yếu là Proclus (thế kỷ 5 CN) và Pappus xứ Alexandria (thế kỷ 4 CN). Vì không thể xác minh năm sinh hay năm mất qua bất kỳ nguồn độc lập nào, trang này không ghi năm sinh/mất mà theo quy ước chỉ định niên đại ông qua thời kỳ hoạt động, khoảng năm 300 TCN, dạy học tại một trường toán học ở Alexandria, khi đó thuộc vương quốc Hy Lạp hóa do Ptolemy I cai trị — vùng đất này tương ứng với Ai Cập ngày nay.
Danh tiếng của Euclid dựa trên bộ Elements (Cơ sở), mười ba quyển tập hợp và sắp xếp lại hình học, lý thuyết tỷ lệ và số học đã biết vào thời ông thành một cấu trúc suy diễn duy nhất, xây từ một danh sách ngắn các định nghĩa, tiên đề và khái niệm chung. Quyển I mở đầu bằng cách dựng tam giác đều và kết thúc bằng chứng minh định lý Pythagoras cùng định lý đảo; Quyển V và VI phát triển lý thuyết tỷ lệ sau này gán cho Eudoxus; Quyển VII–IX bàn về số học, trong đó có chứng minh có vô hạn số nguyên tố và thuật toán tìm ước chung lớn nhất nay gọi là thuật toán Euclid; tiên đề song song ở Quyển I khép lại phần này và mãi hai nghìn năm sau mới được chứng minh là độc lập với các tiên đề khác, khai sinh hình học phi Euclid.
Elements không hẳn là ghi chép các phát hiện riêng của Euclid mà là bản tổng hợp dứt khoát về hình học tính đến năm 300 TCN, nhưng phương pháp tiên đề của nó — xuất phát từ một số ít giả định tường minh rồi suy ra mọi thứ khác bằng chứng minh lô-gic — đã trở thành khuôn mẫu cho chính sự chặt chẽ trong toán học. Bộ sách được sao chép, dịch thuật và chú giải liên tục từ thời cổ đại qua thời hoàng kim Hồi giáo tới châu Âu Phục hưng, và vẫn là sách giáo khoa hình học chuẩn ở một số hệ thống trường học cho tới thế kỷ 20.
Nơi làm việc: Trường toán học Alexandria
Ai Cập