Gottfried Wilhelm Leibniz

Gottfried Wilhelm Leibniz sinh tại Leipzig ngày 1 tháng 7 năm 1646, gần cuối cuộc Chiến tranh Ba mươi năm; cha ông là Friedrich Leibniz, giáo sư triết học đạo đức. Sau khi cha qua đời năm 1652, cậu bé Leibniz tự học trong thư viện đồ sộ của cha, thông thạo tiếng Latinh và tiếng Hy Lạp trước khi vào Đại học Leipzig ở tuổi mười bốn. Năm 1666, ông xuất bản Dissertatio de Arte Combinatoria, đề xuất một bảng chữ cái của tư duy con người và một phép tính hình thức cho suy luận (calculus ratiocinator); sau khi Leipzig từ chối cấp bằng tiến sĩ luật vì ông còn quá trẻ, ông nhận học vị này tại Đại học Altdorf vào tháng 2 năm 1667. Bước vào ngành ngoại giao phục vụ Tuyển hầu xứ Mainz, ông tới Paris năm 1672, nơi bốn năm định hình dưới sự dẫn dắt toán học của Christiaan Huygens cùng việc tiếp cận các bản thảo của Blaise Pascal và René Descartes đã đưa ông tới tuyến đầu của toán học châu Âu.

Trong khoảng 1673–1676 tại Paris, Leibniz phát triển phép tính vi phân và tích phân độc lập với Isaac Newton. Nhận thức rõ sức mạnh của ký hiệu chuẩn xác, vào mùa thu năm 1675 ông đưa ra dấu tích phân $\int$ (chữ $s$ kéo dài viết tắt cho từ Latinh summa) và các vi phân $dx$, $dy$, dẫn tới ký hiệu đạo hàm $\frac{dy}{dx}$ cùng các quy tắc gọn nhẹ như $d(xy) = x\,dy + y\,dx$. Ông công bố bài báo in đầu tiên về phép tính vi phân, Nova Methodus pro Maximis et Minimis, trên tạp chí Acta Eruditorum năm 1684, tiếp nối năm 1686 bằng De Geometria Recondita bàn về phép lấy tích phân và quan hệ ngược giữa bài toán tiếp tuyến với bài toán cầu phương. Dù Newton đã phát triển phương pháp thông lượng sớm hơn (khoảng 1665–1666) nhưng chưa công bố, từ cuối thập niên 1690 một cuộc tranh chấp quyền ưu tiên kéo dài đã nổ ra giữa Newton, Leibniz và những người ủng hộ ở Anh cũng như lục địa châu Âu; sử học toán học hiện đại ghi nhận cả hai ông đều đi tới vi tích phân một cách độc lập và chính hệ ký hiệu của Leibniz đã thúc đẩy giải tích phát triển rực rỡ trên lục địa.

Từ cuối năm 1676 cho tới khi qua đời, Leibniz phục vụ tại triều đình Hanover với tư cách cố vấn cơ mật, quản thủ thư viện và sử gia cho Vương tộc Braunschweig-Lüneburg. Bên cạnh mạng lưới thư từ học thuật rộng khắp châu Âu, ông thiết kế máy tính cơ học Stepped Reckoner có thể thực hiện cả bốn phép tính số học nhờ trống bậc thang, đồng thời phát triển có hệ thống số học cơ số $2$ (nhị phân) chỉ dùng hai chữ số $0$ và $1$, công bố trong chuyên luận Explication de l'Arithmétique Binaire (năm 1703). Ông đóng vai trò chủ chốt trong việc thành lập Hội Khoa học Tuyển hầu quốc Brandenburg (sau là Viện Hàn lâm Khoa học Berlin) năm 1700 và giữ chức chủ tịch đầu tiên, đồng thời viết nhiều tác phẩm triết học nền tảng như Essais de Théodicée (năm 1710) và Monadologie (năm 1714). Leibniz qua đời tại Hanover ngày 14 tháng 11 năm 1716.

Nơi làm việc: Triều đình Hanover (Vương tộc Braunschweig-Lüneburg), Viện Hàn lâm Khoa học Berlin (Hội Khoa học Tuyển hầu quốc Brandenburg), Tuyển hầu quốc Mainz và Phái đoàn ngoại giao tại Paris

Đức

Đóng góp, liên kết tới thư viện